Beetsterzwaag

Ontstaan

Aan de rand van de Wouden ligt het dorp Beetsterzwaag. De naam Beetsterzwaag verklaart de oorsprong van het dorp: de 'sweach' waren de laaggelegen weidegronden behorend bij het vroegere Oud Beets. 'Beet' verwijst naar de Boorne, de beek die tegenwoordig het Oud- of Koningdiep wordt genoemd.
In de loop der tijd heeft het zwaartepunt van de bebouwing zich
verplaatst van Beets naar Beetsterzwaag.

Het vroegere lintdorp had een belangrijke functie in de streek. Sinds 1536 werden hier de jaarmarkten van zowel de gemeente Smallingerland als Opsterland gehouden. 

Het dorp Beetsterzwaag ligt op de zandrug tussen het Koningsdiep in het zuiden en de Drait in het Noorden. De voorname sfeer van het dorp en de omgeving is te danken aan de veen-adel die zich in de negentiende eeuw hier vestigde. In die tijd bezaten vijf adellijke families uit Beetsterzwaag ruim 16.000 hectare grond in de omgeving. De patriciërs met namen als Van Teyens en Lycklama à Nijeholt lieten de vele herenhuizen met de zogenaamde overtuinen aanleggen.

Beetsterzwaag was vroeger een aanzienlijk dorp. Niet omdat het zoveel inwoners had, maar door de adel die het aanzien van het dorp bepaalde. Ook nu nog heeft het dorp dit karakter, gelegen te midden van uitgestrekte bossen en heidevelden en met een ”Hoofdstraat” die zich kenmerkt door historische panden en prachtig aangelegde tuinen. De Hoofdstraat is evenals “buorren” minstens drie en een halve eeuw oud en de historische panden zijn stille getuigen van de rijke adel in de 18e en 19e eeuw. 

Omgeving

Beetsterzwaag kenmerkt zich vooral door zijn fraaie bossen. Een van de bekendste gebouwen dat Beetsterzwaag rijk is, is Lyndensteyn. Dit uit 1821 stammende zomerverblijf van de familie Van Lynden is later door de familie ondergebracht in de Corneliastichting. Deze stichting, genoemd naar de jong overleden Cornelia van Lynden, moest een gratis ziekenhuis voor Friese kinderen in stand houden. Nu dient het oude herenhuis als revalidatiecentrum. Andere historische gebouwen in de hoofdstraat zijn: Bordena (1858), Lycklamahûs (1824), Fockensstate (1879), Kantongerecht (1811) en Harinxmastate. Een paar honderd meter uit de bebouwde kom ligt, tegen de bos aan, het landgoed Lauswolt dat nu dient als hotel, waar in januari 2007 de 'geheime' besprekingen plaats vonden voor de kabinetsformatie. In Lauswolt is het fameuze restaurant 'De Heeren Van Harinxma' gevestigd.

Wetenswaardigheid

In de eerste week van 2007 komt het dorp opeens prominent in het nieuws doordat er formatie-besprekingen voor het nieuwe kabinet plaatsvinden tussen CDA, PvdA en de ChristenUnie. Jan Peter Balkenende, Wouter Bos en André Rouvoet overleggen er achter gesloten deuren op landgoed Lauswolt onder leiding van informateur Wijffels.